MAKALELER
BYMSBLOK VE SES YALITIMI
Ynsano?lunun içersinde ya?ady?y kapaly mekanlarda akustik yönden konfor sa?lamak için, malzeme ve yapy düzeni ile ilgili olarak iki önemli etken vardyr. Bunlardan birincisi sesin yansymasy veya yanky, di?eri de ses iletimi veya bunun tersi olan ses yalytymydyr. Yapyda ses akusti?i denildi?inde öncelikle, sesin ortamda meydana geli?i, sonrasynda yayylmasy, duyulmasy, duyulma alanyndaki etkinli?i ve di?er özellikleri ile ilgili hususlary kapsamaktadyr. Kapaly bir mekanda, akustik konfor bakymyndan arzu edilen bir ses yalytymyn sa?lanabilmesi, bu yapyda fiziksel olarak dy? kabu?u olu?turan elemanlarynyn ses so?urma veya di?er bir de?i?le ses yutuculuk özelliklerinin belirlenmesi gerekmektedir. Bu bakymdan, yapy endüstrisinde kullanylan tüm malzemelerin ses etkileri, kullanym özelliklerine de ba?ymly olmak ko?uluyla ses yutuculuk de?erleri ile irdelenmektedir.
Günümüzde yapy endüstrisinde do?al malzeme kullanymy önemli bir yer tutmakta olup, genellikle farkly özellikleri bakymyndan tercih edilen malzemeler olmaktadyr. Do?al bir kayaç olarak yalnyzca bims (pomza) ta?yndan elde edilmi? olan bimsblok elemanlarynyn ses yutuculuk de?erlendirmelerine ili?kin, yeterli düzeyde çok fazla bir bilgiye rastlanylamamaktadyr. Özellikle bu konuya bir y?yk tutmak amacyyla, bu yazyda yalnyzca do?al bims agregasy kullanylarak ve kuvars kumu katylmaksyzyn üretilmi? bimsblok elemanlaryn, kullanym yeri özellikleri de dikkate alynarak ses yutuculuk ve binalarda ses yalytym özelli?inin irdelemesine özetle yer verilmektedir. Bimsbloklar, akustik özellikleri açysyndan ele alyndy?ynda, tasarym ve mühendislik özelliklerine ba?ymly olarak, farkly akustik ve ses yutuculuk özelliklerinin de?i?im gösterdikleri bilinmektedir.
Seslerin yapy elemanlary aracyly?yyla do?rudan ve dolayly iletim biçimleri ayry ayry incelenmesi gereken konulardyr. Ses dalgalarynyn yansydyktan sonra geri kalan kysmy, duvary olu?turan yapy bile?enleri içinden geçerken bir kysmy yutulur ve di?er tarafa zayyflamy? olarak çykar. Bir duvaryn ses yalytym özelli?i duvara gelen ses ?iddeti ve malzemeden çykarak iletilen ses ?iddetine ba?ly olarak tanymlanyr. Yapy elemanlarynyn ses geçi? karakteristikleri, uygulamada kolaylyk olmasy açysyndan basit birimler cinsinden de ifade edilmektedir. De?i?ik fonksiyonel hacimleri birbirinden ayyran bölme elemanlary için (iç duvarlar ve dö?emeler) özel de?erlendirme sistemleri ortaya konulmu?tur. Everest 1994 yylynda yapty?y incelemesinde, günümüzde uygulanmasy önerilen ve daha yeni bir synyflama yöntemi olan “Ses Geçi? Synyflamasy” (STC) sistemi önerilmi?tir. Bu sistem, bir yapy elemany olarak kullanylan bimsblok elemanlary için de uygulanabilmektedir. Ses Geçi? Synyflama sistemindeki analiz prensibi, 11 farkly frekans de?erinde ölçümlenen ses geçi? kayby de?erlerinden herhangi birisinin, belirlenen geçi? kayby-frekans e?risinin altynda kalmamasy gerekti?i ilkesine dayanmaktadyr. 100 Hz ile 3150 Hz arasyndaki frekans de?i?iminde olu?turulan bu e?rinin genel formu, daha yaygyn ?ekilde kar?yla?ylan gürültü çe?itlerini kapsamakta ve hava do?u?lu sesler ve darbe sesleri için de?erlendirilmektedir.
Ses geçi? synyflamasy (STC), yapylaryn ses yalytym performanslarynyn de?erlendirilmesinde kullanylan daha yeni bir yöntemdir. Duvar bile?enlerinin ses geçi? synyflamasy, tüm test frekans de?erlerinde elde edilen ses geçi? kayby performansyny ifade etmektedir. Ses Geçi? Synyflamasy, TS 2381, ISO 717 ve ASTM E-90 standardyna uygun olarak yapylan 16 test frekans de?erinde yapy bile?enlerinin ses geçi? kayby e?risinin çizdirilmesinden elde edilir. Daha sonra, geçi? kayby test e?risi, standart frekans e?risi ile kar?yla?tyrylyr.
Yapy elemanlarynyn ses yalytym de?erlerini belirleyen “Kütle Kanunu”, yalytymda en büyük etkenin elemanyn kütlesi oldu?unu göstermektedir. Bölme elemanlarynyn ses iletim kayby (sound transmission loss) olarak tanymlanan ses yalytym de?erleri, özellikle alçak frekanslarda önemli bir sorun te?kil etmektedir. Dy? ortam hava do?u?lu gürültü seslerinin yalytymy için genel kural, duvar a?yrly?ynyn arttyrylmasy yönündedir.
Duvar ne kadar masif özellikte olursa, ses dalgalaryna maruz kaldy?ynda gösterece?i hareket kabiliyeti de o oranda zorla?acaktyr. Hafif betondan imal edilen bloklaryn içerdi?i gözenekler, a?yr bloklara göre daha büyük boyutlu olabilmektedir. Bu nedenle hafif bloklar, ses yutuculu?u bakymyndan olumlu bir özellik sergilemesine kar?yn, ses geçi? direnci bakymyndan yeterli olmayabilmektedir. Birçok üreticinin imal etti?i hafif bloklar, üstü kapatylmady?y takdirde, ses geçi? kayby ( STL ) bakymyndan geni? bir çe?itlili?e sahiptir. Bunun nedeni, bünyedeki gözenek yapysynyn sahip oldu?u büyük yapysal farklylyklardyr. Yüzeyde bulunan gözeneklerin boya ile kapatylmasy durumunda, hafif betonun akustik performansynda 7 dB’lik bir iyile?me gözlenirken, ayny yüzeyin syva ile kapatylmasy 10 dB’lik bir akustik iyile?me sa?layabilmektedir.
Buna kar?yn, yo?un bloklar üzerinde boya veya syva uygulandy?ynda bu iyile?me sadece 2 dB büyüklü?ünde olmaktadyr. A?yr bloklaryn sahip oldu?u yüksek kütleden dolayy, a?yr bloklarda hafif bloklara nazaran daha yüksek bir yalytym performansy elde edilebilmektedir.
Bimsblok elemanlaryyla örülmü? bir duvar kesitinde, duvara gelen ses enerjisinin, kesitten geçme, kesit içerisinde yutulma ve kesit yüzeyinden yansyma oranlary, kesitin yapysal karakteristi?ine, boyutuna, geometrik ?ekline ve yüzeyinin durumuna ba?ymly olmaktadyr. Duvar kesitinde, havada yayylan sesin, duvaryn bir yüzeyindeki enerjisi, duvardan geçerken istenilen seviyeye indirilmi?se, bu duvaryn kullanym amacyna uygun bir ses yalytym özelli?inin bulunmasy anlamyna gelmektedir. Genel olarak, uygun ses yalytymynyn ve buna ba?ymly olarak akustik ortam ?artlarynyn sa?lanmasy için gerekli olan yöntemin ?ekli, birinci planda yapy elemanynyn fiziksel ve sesin akustik özellikleriyle do?rudan ili?kili olan bir parametredir.
Gözenekli bir yapyya sahip olan, sadece bims agregalardan (pomzadan) mamul hafif yapy bloklarynyn ses yalytymy, eleman yüzeyine çarpan ses enerjisinin bir kysmynyn yansymasy ve yüzeyden geçen enerjinin bir kysmynyn gözeneklerde yapy?kanlyk nedeni ile ysy enerjisine dönü?ümü sonucu olu?maktadyr. Ancak, blok elemanynyn kütlesinin az olmasy nedeniyle, bir kysym enerjinin gözeneklerden geçi?i esnasynda, böylesi karakteristik bir yapyya sahip blok elemanynyn yalytym de?erinin, özellikle alçak frekans de?erlerinde, oldukça dü?ük seviyelerde kalmasyna neden olmaktadyr. Gözeneklili?i dü?ük olan a?yr blok elemanlarynda ise, artan alansal a?yrly?a ba?ly olarak, yalytym de?erinde de belirli oranda bir arty? gözlenmektedir. Bu bakymdan, ses yalytym de?erinin incelenmesi için alçak ve yüksek ses frekans de?erlerinde, hafif blok elemanlarynyn titre?im karakteristi?inin belirlenmesi gerekmektedir.
Bimsblok elemanlarynyn alçak frekans ve yüksek frekans araly?y için synyr frekans de?erleri belirlenerek, kullanyldy?y yerde ses yalytymy açysyndan ses yutuculuk karakteristi?i, de?i?en ses enerjisi frekans de?erleri için detayly olarak analiz edilmelidir. Bu amaçla, duvar örgülerinde dolgu olarak kullanylan bu tür hafif yapy elemany bloklarynyn farkly ses enerjisi frekans de?erlerinde (10 Hz - 10000 Hz araly?ynda) ses geçi? özellikleri ölçülür. Ölçüm bulgularyndan, farkly kary?ym oranlaryna ve farkly geometrik formlara sahip bimsblok elemanlaryn, hangi frekans de?erinde ne büyüklükte bir ses yutumu sa?lady?y irdelenir. Konu üzerine yapylan ara?tyrma çaly?malarynda, bimsblok elemanlarynyn farkly frekans de?erlerine ba?ymly ses yutuculuk karakteristi?inin 35 dB ile 55 dB arasynda bir de?i?im gösterdi?i belirlenmi?tir.

Copyright © 2012 Bims Sanayicileri Derneği

Designed By SU